خدمات دریایی و بندری

خدمات دریایی و بندری

تقابل جمهوری اسلامی ایران با پروژه کریدور عرب-مِد (با تاکید بر نقش سازنده طرح پروژه چابهار در حوزه خلیج‌فارس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
طاهره ریاضی 1
سعید غلامی 2
مهدی نجاتی پور 3
1 دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد مطالعات منطقه‌ای شاخه خاورمیانه و شمال آفریقا، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
3 دانش‌آموخته مقطع دکتری رشته جغرافیای سیاسی دانشگاه تربیت مدرس و عضو هیئت‌علمی دانشگاه فرماندهی و ستاد ارتش جمهوری اسلامی ایران تهران، ایران
چکیده
یکی از حوزه‌های حساس و مهمِ گذار و تحول در هندسه جهانی قدرت، مقوله کریدورهای ترانزیتی است که تاثیر مستقیمی بر قدرت ملی دارد. کریدور پروژه کریدور عرب- مد نقاط قوت مشخص و روشنی دارد. مهمترین نقطه قوت این کریدور، هم‌پوشی نسبی منافع ژئوپلیتیک و اقتصادی بازیگران درگیر در آن است. هند، شورای همکاری خلیج‌فارس، رژیم اشغالگر قدس، آمریکا و اتحادیه اروپا به طور فزاینده‌ای از لحاظ ژئوپلیتیک هم‌راستا می‌شوند. در حوزه اقتصادی نیز تلاش دارند تا هم‌راستایی خود را تقویت نمایند. البته، مجموعه شورای همکاری خلیج‌فارس همزمان تلاش می‌کند با چین نیز روابط خود را توسعه دهد، اما هنوز جایگاه آمریکا و اروپا در سیاست خارجی این کشورها آشکارا نسبت به جایگاه چین قوی‌تر است. اما ج.ا.ایران برای توسعه و تقویت جایگاه ترانزیتی خود و تضعیف کردن ساختار تحریم‌ها می‌بایست تمرکز برنامه استراتژیک خود را روی محورهای ترانزیتی متمرکز کند. یکی از این محورها، ایجاد کریدور ترانزیتی خلیج-فارس مدیترانه و یکپارچه کردن شبکه مواصلاتی ایران، عراق و سوریه و کشورهای حاشیه خلیج‌فارس می-تواند باشد. کریدوری که می‌تواند به استحکام اقتصاد ملی، همگرایی منطقه‌ای، بازآرایش قلمروها و مناسبات ژئوپلیتیکی ایران و ادغام بهینه ایران در نظام بین‌الملل منجر شود. حال سوال اصلی این است که نقش سازنده پروژه بندر چابهار در راستای سیاست‌های ج.ا.ایران در منطقه و جهان چیست؟ کوتاه آن که بنادر ایران، از جمله بندر ژئواستراتژیک چابهار، در نقشه‌بندی کریدورهای بین‌المللی شمال و جنوب و شرق- غرب، نقش حیاتی ارتباط دهنده ایفا می‌کنند و در صورتی که این نقشه‌های ذهنی از لایه‌ای از تخیلات سرزمینی عبور ...
کلیدواژه‌ها
عرب-مد
بندر چابهار
کریدور
فرصت‌ها و چالش‌ها

عنوان مقاله English

The confrontation of the Islamic Republic of Iran with the Arab-Med Corridor project (Emphasizing the constructive role of the Chabahar project in the Persian Gulf

نویسندگان English

tahere reiazi 1
saeed Gholami 2
Mehdi Nejatipour 3
1 PhD Student in Political Geography, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
2 Master’s graduate in Regional Studies with a focus on the Middle East and North Africa from Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran
3 PhD Graduate in Political Geography, Tarbiat Modares University, Faculty Member, Command and Staff University of the Islamic Republic of Iran Army, Tehran, Iran
چکیده English

One of the sensitive and important areas of transition and transformation in the global geometry of power is the category of transit corridors, which has a direct impact on national power. The Arab-Mediterranean Corridor project has clear and distinct strengths. The most important strength of this corridor is the relative overlap of geopolitical and economic interests of the actors involved in it. India, the Gulf Cooperation Council, the Zionist regime, the United States, and the European Union are increasingly aligned geopolitically. These actors are also trying to strengthen their alignment in the economic sphere. Of course, the Gulf Cooperation Council is simultaneously trying to develop its relations with China, but the position of the United States and Europe in the foreign policy of the members of this organization is still clearly stronger than that of China. However, the Islamic Republic of Iran must focus its strategic plan on transit axes in order to develop and strengthen its transit position and weaken the sanctions structure. One of these axes could be the creation of a Persian Gulf-Mediterranean transit corridor and the integration of the transportation network of Iran, Iraq, Syria, and the countries bordering the Persian Gulf. A corridor that can lead to the strengthening of the national economy, regional convergence, the rearrangement of Iran's territories and geopolitical relations, and Iran's optimal integration into the international system. Now the main question is what is the constructive role of the Chabahar Port project in line with the policies of the Iranian Republic in the region and the world? In short, Iranian ports, including the geostrategic Chabahar Port, play a vital connecting role in the mapping of international corridors of the North and South and East-West, and if these mental maps pass through a layer of territorial imagination and reach material articulations on the ground, the economic development of this region is also inevitable. It should be noted that the method of collecting information is library-based and it has been carried out using primary and secondary sources, including documents, books, articles, and reputable websites.

کلیدواژه‌ها English

Arab-Mod
Chabahar Port
Corridor
Opportunities and Challenges

  1.  

    1. احسان‍طلب، محمدمهدی (29/07/1402). کریدور هند-اروپا؛ چالش‍ها و فرصت‍ها. تاریخ مشاهده: 7/7/1403، قابل‌دسترس در سایت اندیشکده دیپلماسی اقتصادی به آدرس اینترنتی: https://eco-dip.ir/کریدور-هند-اروپا؛-چالشها-و-فرصتها/
    2. خبرگزاری صداوسیما (15 بهمن 1392). دستاوردهای انقلاب اسلامی در سیستان و بلوچستان. تاریخ مشاهده: 1/7/1403، قابل‌دسترس به آدرس اینترنتی: https://www.iribnews.ir/000BXc
    3. خسروی نوقاب، امیررضا (1401). تأثیر کریدورهای اقتصادی غرب آسیا بر امنیت اقتصادی جمهوری اسلامی ایران (2020-2010). پایان‍نامه کارشناسی ارشد رشته دیپلماسی و سازمان‍های بین‍المللی، دانشکده روابط بین‍الملل.
    4. دانش، ضیا (1397). راه لاجورد؛ اهمیت و مزایایی آن برای افغانستان. 22 آذر. تاریخ مشاهده: 8/7/1403، قابل‌دسترس به آدرس اینترنتی: http://www.dailyafghanistan.com/‌opinion_detail.php?post_id=145958.1401
    5. شیپریک مریم و صدیقه آقایی (1399). وضعیت اقتصادی و تجاری میرجاوه در عصر پهلوی دوم. پژوهش‍های تاریخی، 86-71.
    6. غلامی، سعید و رؤیا کوهزاد نوذری (1402). نقش چابهار در استقرار صلح و همکاری‍های منطقه‍ای (با تأکید بر کشورهای هند و چین). فصلنامه خدمات دریایی و بندری، 1(2)، 178-133.
    7. فرجی نصیری، شهریار، افشین متقی و محمد جولانی (1402). کریدور عرب-مد و نقش آن در معماری جدید اتصال فرامنطقه‍ای. فصلنامه اقیانوس‍شناسی، 14(56)، زمستان.
    8. فروزانی، سیدابوالقاسم (1391). جغرافیای تاریخی مکران. پژوهش‍های علوم تاریخی، 190-173.
    9. کولایی، الهه و طیبه واعظی (1391). تحول سیاست خارجی و توسعه اقتصادی در هندوستان. روابط خارجی، 4(1)، 274-247.
    10. لطفی، میلاد و سیدحمزه صفوی (1401). پیامدهای تکمیل راهگذر عرب‍مدیترانه و چالش‍های پیش‍روی جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه مطالعات بنیادین و کاربردی جهان اسلام، 4(15)، بهار 1401.
    11. مرکز بین‍المللی مطالعات صلح (4/8/1401). مریم وریچ کاظمی، شرایط و اهداف کریدور هند- عرب- مدیترانه‍ای. تاریخ مشاهده: 8/7/1401، قابل‌دسترس به آدرس اینترنتی: http://peace-ipsc.org/fa
    12. مرکز پژوهش‍های مجلس شورای اسلامی (1396). قانون موافقت‍نامه تأسیس دالان حمل‌ونقل و گذر بین‍المللی بین دولت‍های جمهوری اسلامی ایران، جمهوری اسلامی افغانستان و جمهوری هند (موافقت‍نامه چابهار). تاریخ مشاهده: 26/6/1403، قابل‌دسترس به آدرس اینترنتی: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1040897
    13. نورعلی، حسن و سیدعباس احمدی (1402). واکاوی نقش ژئوپلیتیکی ایران در کریدورهای بین‍المللی و ارائه مدل «ایران، هارتلند کریدوری جهان». پژوهش‍های جغرافیای انسانی، 54(3)، 1187-1161.
    14. ورستان، توحید (26/06/1402). اهداف و ابعاد کریدور جدید عرب-مد. تاریخ مشاهده: 8/7/1403، قابل‌دسترس در سایت موسسه مطالعات ایران و اوراسیا به آدرس اینترنتی: https://www.iras.ir/اهداف-و-ابعاد-کریدور-جدید-عرب-مد/

    References

    1. Al-Alaq, P. R. (2016). Dimensions of the Israeli orientation to Greece and Cyprus. Political and International Journal, 33(4), 1-40. [In Arabic].
    2. (2020, December). After Corona: “Gulf Train” a new step towards rapprochement and reconciliation? Gulf Online. Retrieved November 2021, from https://b2n.ir/h82487. [In Arabic].
    3. Anderson, E. (2013). Middle East: Geography and Geopolitics. London: Routledge.
    4. Anwar, N. A. (2020). The expected rapprochement between Israel and Saudi Arabia. Journal of the College of Law for Legal and Political Sciences, 34(2), 73-110. [In Arabic].
    5. Borah, U. (2020, May 18). India-Iran-Afghanistan TIR corridor reports movement of first shipment. Retrieved 2022, from http://www.cargoconnect.co.in/infrastructure/indiachabahar-afghanistan-tir-corridor-reports-movement-of-first-shipment.
    6. Caplan, G. (2004). Transatlantic relations and the Middle East: Partnership or rivalry? Transatlantic Institute.
    7. (2021, September). Fujairah port in the UAE is gaining strategic importance. Our Home. Retrieved November 2021, from https://diyaruna.corn/articles/cnmi_di/features/2021/06/21/feature-02. [In Arabic].
    8. Guzansky, Y., & Lindenstrauss, G. (2021, May). The growing alignment between the Gulf and the Eastern Mediterranean. Middle East Institute. Retrieved November 2020, from https://www.mei.edu/publications/growing-alignment-between-gulf-and-eastern-mediterranean.
    9. Kakar, A. (2020). Afghanistan towards independent transit trade: A decay of affiliation to Pakistan. Global Business Review, 1-13.
    10. Khalifa, M. (2019, August). Emirates and India: Historical links and strategic partnership. Statement to the Emirates. Retrieved November 2021, from https://www.albayan.ae/across-the-uae/news-and-reports/2019-08-23-1.3632553. [In Arabic].
    11. Khan, A. (2018). Issue brief on “India-Afghanistan air corridor: Another attempt to isolate Pakistan?”. Islamabad: Institute of Strategic Studies Islamabad. Retrieved from https://issi.org.pk/wp-content/uploads/2017/08/IB_Amina_and_Faria_dated_03-8-2017.pdf.
    12. Liedy, A. (2010). The great power rivalry in Central Asia. Meeting Report. Washington: Kennan Institute. Retrieved from https://www.wilsoncenter.org/publication/the-great-power-rivalry-central-asia.
    13. Lingzhi, Z. (2021). Research on import and export trade based on China’s FDI to Central Asian countries. International Journal of Innovation and Economic Development, 7-15. Retrieved from https://researchleap.com/research-on-import-and-export-trade.
    14. (2020). One hundred ports 2020. Lloyd’s List. Retrieved from https://lloydslist.maritimeintelligence.informa.com/one-hundred-container-ports-2020.
    15. MFA of Georgia. (2017, November 16). Georgia joins Lapis Lazuli transit corridor connecting Europe and Asia. Retrieved 2022, from https://agenda.ge/en/news/2017/2518.
    16. Mirzoev, T., Zhu, L., Yang, Y., Pescatori, A., & Matsumoto, A. (2020). The future of oil and fiscal sustainability in the GCC region. Middle East and Central Asia Department: Research Department, 20(1).
    17. Samaan, J. (2019). Strategic hedging in the Arab Peninsula: The politics of the Gulf-Asian rapprochement. Taylor & Francis.
    18. Scott, D. (2009). India’s “extended neighborhood” concept: Power projection for a rising power. India Review, 107-143.
    19. Tanchum, M. (2021a). India’s Arab-Mediterranean corridor: A paradigm shift in strategic connectivity to Europe. Institute of South Asian Studies (ISAS), 55 p.
    20. Tanchum, M. (2021b). Greece’s rise as a trans-Mediterranean power: Greece’s Eastern Mediterranean strategic shift to Europe-to-Africa and Europe-to-Middle East connectivity. Eliamep Publications, 15 p.
    21. Taskomur, F. (2018, April). Tel Aviv seeks revival of Hejaz railway track to link Israel with the Gulf. TRT World. Retrieved November 2021, from https://www.trtworld.com/mea/tel-aviv-seeks-revival-of-hejaz-railway-track-to-link-israel-with-the-gulf-16465.
    22. Wariko, K. (2016). Central Asia and South Asia: Opportunities and challenges. India Quarterly, 1-15.
    23. (2017, October 18). Strategic objective on Chabahar port has been achieved. Retrieved 2022, from https://www.wionews.com‌/india-news/strategic-objective-onchabahar-port-has-been-achieved-afghanistan-commerce-minister-2.

     

  • تاریخ دریافت 07 فروردین 1403
  • تاریخ بازنگری 13 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 20 اردیبهشت 1403