خدمات دریایی و بندری

خدمات دریایی و بندری

اثرات زیست‌محیطی جنگ بر دریا: مطالعه موردی خلیج‌فارس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد جغرافیای سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 کارشناسی‌ارشد ژئوپلیتیک دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
امروزه ازجمله معضل‌های عمده‌ محیط‌زیست، عواقب ناشی از جنگ‌ها در پهنه‌های آبی و بخصوص آب‌هایی که جمعیت انسانی در ساحل آن‌ها سکونت دارند، می‌باشد. از همین رو در طول سال‌های اخیر بر تعداد کشورهایی که از برنامه زیست ملل متحد درخواست کرده‌اند تا ارزیابی‌های زیست‌محیطی پس از جنگ را انجام دهد افزوده شده است. منطقه خلیج‌فارس یکی از پهنه‌های آبی استراتژیکی است که چالش‌های زیست‌محیطی ناشی از حوادث انسانی مانند جنگ‌ها در آن کمتر مطالعه شده است. این مقاله که با استفاده از داده‌های کتابخانه‌ای و به شیوه تحلیلی- توصیفی به بررسی این مسئله پرداخته است. یافته‌ها نشان داده است که بروز بحران‌های زیست‌محیطی در منطقه خلیج‌فارس نسبت به سایر مناطق بیشتر بوده و این بحران‌ها همچنان در آینده برای کشورهای ساحلی آن مسئله‌ساز خواهند بود. این پهنه آبی دارنده بزرگ‌ترین ذخایر سوخت‌های فسیلی جهان است و روزانه صدها کشتی غول‌پیکر تجاری و نفت‌کش در آن در حال ترددند. از سوی دیگر موقعیت استراتژیک خلیج‌فارس، آن را به عرصه بازیگری قدرت‌های بزرگ تبدیل کرده است و کشورهای ساحلی با سیاست‌های منطقه‌ای و جهانی متفاوت عمدتاً کنش‌های واگرایانه نسبت به یکدیگر دارند و اقدامات آن‌ها همواره خصمانه بوده است. همه این‌ها این منطقه را مستعد ایجاد بحران‌های زیست‌محیطی کرده است به‌طوری‌که هرگونه جنگ در منطقه در ابعاد کوچک و بزرگ می‌تواند منجر به ایجاد آلودگی‌های محیطی و بروز مخاطرات گسترده برای جمعیت انسانی ساکن در کشورهای ساحلی و محیط‌زیست آن‌ها گردد. تجارب جنگ‌های پیشین منطقه مانند جنگ‌های ایران و عراق؛ عراق و کویت و امریکا و آمریکا نشان می‌دهد که چالش‌های زیست‌محیطی ناشی از این جنگ‌ها آثار و پیامدهای بسیار مخرب‌تری از خود جنگ‌ها بر حیات انسان و سایر موجودات زنده داشته‌اند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Environmental Effects of War on the Sea: A Case Study of the Persian Gulf

نویسندگان English

Rasool Afzali 1
Alireza Kiamehr 2
1 Professor of Political Geography, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Master's Degree in Geopolitics, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

Today, one of the major environmental problems is the consequences of wars in water areas, especially the waters where the human population lives on their shores. Therefore, in recent years, the number of countries that have requested the United Nations Environment Program to carry out environmental assessments after the war has increased. The Persian Gulf region is one of the strategic water areas that face environmental challenges caused by human accidents Like wars, it is less studied. This article has investigated this issue using library data and in an analytical-descriptive way. The findings have shown that the incidence of environmental crises in the Persian Gulf region is higher than in other regions and these crises will continue to be a problem for the coastal countries in the future. On the other hand, the strategic location of the Persian Gulf has turned it into an arena for great powers, and the coastal countries with different regional and global policies have divergent actions towards each other and their actions are always It has been hostile. All of this has made this region susceptible to environmental crises, so that any war in the region, on a small or large scale, can lead to environmental pollution and widespread risks for the human population living in the coastal countries and their environment. Experiences Previous wars in the region such as Iran and Iraq wars; Iraq and Kuwait and the United States and the United States show that the environmental challenges caused by these wars have had much more destructive effects and consequences than the wars themselves on human life and other living beings.

کلیدواژه‌ها English

Persian Gulf
Environment
Crisis
Iraq
Iran
United States of America
  1. اشقلی فراهانی، سجاد. (1384). اثرات جنگ بر محیط‌زیست، هشتمین همایش ملی بهداشت محیط، تهران، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی تهران.
  2. اکبری،‌ حمید؛ نقوی، محسن؛‌ جعفری،‌ ناهید؛‌ فقیهی، فرشته؛‌ عسگری، مجید. (1386). میزان و الگوی مرگ‌ومیر ناشی از آلودگی زیست‌محیطی حاصل از جنگ عراق و کویت در جمعیت ساکن استان‍های جنوبی زاگرس و مقایسه آن با ساکنین استان‌‌‍های شمالی زاگرس، مجله پژوهش حکیم،‌ 10(3). صص 61-54.
  3. - ایروانی، امیرسعید. (1388). عملیات امریکا در عراق و تأثیر آن بر ایران، فصلنامه بینالمللی روابط خارجی، 1(2)، صص 183-153
  4. بهروزی،‌ عبدالحمید؛ زارع، فیروزه. (1388). بررسی پیامدهای کاربرد اورانیوم ضعیف شده در جنگ‍های خلیج‌فارس 1 و 2، فصلنامه طب جنوب،‌ 12(2)،‌ صص 167- 157
  5. بنی‍اسدزاده، مجتبی. (1388). تهدیدات زیست‍محیطی و امنیت خلیج‍فارس، فصلنامه مطالعات خاورمیانه، 16، (2)، صص 143-123.
  6. پورهاشمی، سیدعباس و بهاره ارغند. (1398). حقوق بین‌الملل محیط‌زیست، تهران، نشر دادگستر.
  7. تقی زاده انصاری، مصطفی. (1387). حقوق محیط‌زیست در ایران، انتشارات سمت.
  8. جعفری ولدانی، اصغر. (1388). نقش انگلستان در تحدید مرزهای عراق و کویت به روایت اسناد وزارت خارجه انگلیس، فصلنامه ژئوپلیتیک، 4(3)، صص 196-163.
  9. جوانمردی، شیوا. (1387). اثرات مخرب جنگ بر روی محیط‌زیست، دومین همایش تخصصی مهندسی محیط‌زیست، تهران، دانشگاه تهران، دانشکده محیط‌زیست.
  10. چه گونی، مرتضی؛ عزتیان، ویکتوریا؛ برکت، نگار؛ برازنده، امین و عطایی، تقی. (1393). بررسی آثار جنگ بر روی محیط‌زیست، اولین همایش ملی محیط‌زیست دانشگاه پیام نور، اصفهان، خرداد 1393
  11. زکی، حسین. (1386). حمایت از محیط‌زیست در جنگ‍ها 1، نشریه فرهنگ جهاد، 12()48، ص 23-1.
  12. عبدلی، ‌محمدعلی. (1386). مدیریت مواد زاید جامد روستایی در استان هرمزگان (طرح تحقیقاتی). سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور،‌ وزارت کشور.
  13. فرشچی، پروین؛ دبیری، فرهاد؛ عباسپور، مجید؛ ناظمی، مهرداد؛ اتحاد، ماینا. (1388). جایگاه حقوق محیط‍زیست در حقوق بین‍المللی جنگ، نشریه انسان و محیطزیست، 10، صص 11-3.
  14. فقیه حبیبی، علی. (1394). راهبردهای احراز مسئولیت بین‌المللی دولت فعلی عراق در تأدیه خسارات زیست‌محیطی جنگ تحمیلی به ایران از طریق اجرای کامل قطعنامه 598 شورای امنیت، پژوهش‌های مدیریت راهبردی، 21(57)، صص 142-117.
  15. فلاح، فهیمه؛ مهرابی‍توانا، علی؛ عطایی‍کچویی، رمضان‍علی. (1380). اثرات زیست‍محیطی جنگ عراق و کویت، مجله طب نظامی، 3(4).
  16. - قاضی‍میرسعید، علیرضا؛ فرتوک‍زاده، حمیدرضا؛ ولیوندزمانی، حسین؛ جعفری، اصغر و باقری، ابوالفضل. (1397). سنجش میزان تأثیرگذاری بازیگران احتمالی جنگ زمینی آینده در منطقه شرق و جنوب شرق ایران، فصلنامه آینده‌پژوهی مدیریت، 29(112). صص 122-57.
  17. قوام، عبدالعلی. (1390). روابط بین‌الملل، محیط‌زیست، پایگاه مطالعات تخصصی اینپا، شماره 13، صص 63-51.
  18. کاتوزیان، ناصر؛ انصاری، مهدی. (1387). مسئولیت ناشی از خسارات زیست‌محیطی، فصل‌نامه حقوق، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 38(2). صص 313- 285.
  19. متفکرآزاد، محمدعلی و خورشیددوست، علی‍محمد. (1391). محیط‌زیست و نگرش اسلامی، انتشارات دانشگاه تبریز
  20. نوروزی‍کلرمی، زینب. (1394). بررسی نقش دولت‍های حوزه خلیج‌فارس در افزایش مخاطرات زیست‌محیطی منطقه، پایان‍نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، دانشکده علوم سیاسی، گروه روابط بین‍الملل.
  21. نجفی‍اسفاد، مرتضی؛ دارابی‍نیا، مرتضی. (1391). بررسی عملکرد کنوانسیون منطقه‍ای کویت بر محیط‌زیست دریایی خلیج‍فارس، مجله علوم پزشکی مازندران، 22، (96)، صص 77-71.
  22. هاشمی، ‌عباس پور و فقیه حبیبی، ‌علی. (1390). بررسی امکان مطالبه خسارت زیست‌محیطی جنگ ایران و عراق از دیوان بین‌المللی دادگستری،‌ فصلنامه تحقیقات سیاسی و بین‌المللی،‌ 9،‌،‌ صص 71-65.

.

دوره 1، شماره 3
بهار 1403
صفحه 66-37

  • تاریخ دریافت 26 بهمن 1402
  • تاریخ بازنگری 13 خرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 20 اردیبهشت 1403