خدمات دریایی و بندری

خدمات دریایی و بندری

توسعه اقتصاد دریامحور جمهوری اسلامی ایران مبتنی بر نقش عامل ژئوپلیتیک بنادر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموخته کارشناسی ارشد آمایش سیاسی فضا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد ژئوپولوتیک دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
اقتصاد دریامحور به‍عنوان یکی از ارکان کلیدی اقتصاد جهانی، نقش بی‍بدیلی در توسعه پایدار و تقویت جایگاه ژئواکونومیک کشورها ایفا می‍کند. ایران با برخورداری از موقعیت ژئوپلیتیک ممتاز و دسترسی به آب‍های آزاد، از ظرفیت‍های بالقوه‍ای برای تبدیل‍شدن به هاب ترانزیتی و تجاری منطقه‍ای برخوردار است. این پژوهش باهدف تبیین راهکارهای توسعه اقتصاد دریامحور جمهوری اسلامی ایران مبتنی بر نقش استراتژیک بنادر، به بررسی عوامل مؤثر بر ارتقاء جایگاه بنادر کشور در رقابت‍های ژئوپلیتیکی و اقتصادی پرداخته است. این مطالعه از نوع کیفی و با روش توصیفی-تحلیلی انجام‍شده و داده‍ها از طریق تحلیل اسناد مکتوب (کتب، مقالات علمی، گزارش‍های تخصصی) و مصاحبه‍های نیمه‍ساختاریافته با 6 نفر از خبرگان حوزه بنادر و اقتصاد دریایی گردآوری شده‍اند. با بهره‍گیری از نظریه قدرت بندری و رویکرد تحلیل تفسیری و نظریه زمینه‍ای، این پژوهش به این پرسش پاسخ می‍دهد که راهکارهای توسعه بنادر ایران برای تحقق اقتصاد دریامحور چیست؟ یافته‍ها نشان می‍دهند که توسعه بنادر ایران نیازمند رویکردی چندوجهی است که شامل تقویت زیرساخت‍های فیزیکی و لجستیکی، هوشمندسازی عملیات بندری، جذب سرمایه‍گذاری خارجی، گسترش همکاری‍های بین‍المللی، حفاظت از محیط‍زیست و توسعه سرمایه انسانی می‍شود. این راهکارها نه‍تنها به افزایش کارایی بنادر کمک می‍کنند، بلکه جایگاه ایران را به‍عنوان یک بازیگر کلیدی در زنجیره تأمین جهانی و رقابت‍های ژئوپلیتیکی منطقه‍ای تقویت خواهند کرد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Development of the Maritime Economy of the Islamic Republic of Iran Based on the Role of the Geopolitical Agent of Ports

نویسندگان English

Mohammad Hossein Ahmadi 1
Seyyed Masoud Kamal Alavi 2
1 Master’s graduate in Political Geography, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Master’s graduate in Geopolitics, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

The maritime economy, as one of the key pillars of the global economy, plays an irreplaceable role in sustainable development and strengthening the geoeconomic position of countries. With its privileged geopolitical position and access to open waters, Iran has the potential to become a regional transit and trade hub. This study aims to explain the strategies for developing the maritime economy of the Islamic Republic of Iran based on the strategic role of ports, and examines the factors affecting the promotion of the position of the country's ports in geopolitical and economic competitions. This study is qualitative and conducted with a descriptive-analytical method, and the data were collected through the analysis of written documents (books, scientific articles, specialized reports) and semi-structured interviews with 6 experts in the field of ports and maritime economy. Using the theory of port power and the approach of interpretive analysis and grounded theory, this study answers the question: What are the strategies for developing Iranian ports to realize a maritime economy? The findings show that developing Iran's ports requires a multifaceted approach that includes strengthening physical and logistical infrastructure, smartening port operations, attracting foreign investment, expanding international cooperation, protecting the environment, and developing human capital. These strategies will not only help increase port efficiency, but will also strengthen Iran's position as a key player in the global supply chain and regional geopolitical competition.

کلیدواژه‌ها English

Sea-oriented Economy
Port Geopolitics
Transportation
  1. ثامنی، امیر، 1402، مصاحبه 4482759magiran.com/article/
  2. جعفری‍نیا، عباس، سهرابی، صداقت و فغانی، سعید. (1402)، بنـدر بزرگ فاو، کدی جدید در ژئوپلیتیک کشور عراق، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال نوزدهم، شماره سوم، ص 358-381.
  3. حافظ‍نیا، محمدرضا و همکاران. ( 1402). مفهوم‍سازی ژئوپلیتیکی رقابت بنادر، دومین همایش بین‍المللی و چهارمین همایش ملی توسعه پایدار دریامحور، خرمشهر.
  4. خزایی، عباس، الهی، سعید و محمدی، علی. (1402). سنجش کارایی نسبی بنادر ایران با استفاده از رویکرد AHP-DEA، فصلنامه علمی آموزش علوم دریایی، دوره 10، شماره 35.
  5. خلیلی، محسن. (1390). بایستگی‍های ژئواکونومیک توسعه منطقه جنوب شرق ایران، فصلنامه روابط خارجی، دوره 3، شماره 4.
  6. سازمان بنادر و دریانوردی، 1401، گزارش سالانه.
  7. سبحانیان، سیدمحمدهادی و همکاران. (1402)، اقتصاد دریا محور؛ تولید، اشتغال و صادرات: رویکرد تعادل عمومی قابل محاسبه‍ی چند منطقه‍ای، فصلنامه اقیانوسشناسی، جلد 14، شماره 56.
  8. عابدینی، محسن و همکاران. (1401)، رقابت استراتژیک و ژئوپلیتیکی مسیردریایی طرح یک کمربند یک جاده چین در اقیانوس هند، فصلنامه اقیانوسشناسی، جلد 13، شماره 49.
  9. علمی، سیامک و همکاران. (1402)، بررسی تأثیر توسعه بنادر بر رشد اقتصادی مناطق میزبان، فصلنامه اقتصاد مالی، دوره 17، شماره 1، ص 1-14.
  10. فیروزی، پویا. (1402)، توسعه دریامحور در گرو مدیریت یکپارچه، نشریه پیام دریا، دوره 32، شماره 270.
  11. کمال‍علوی، سیدمسعود. (1402). تبیین راهبردهای افزایش عمق ژئوپلیتیک دریایی ایران در آب‍های آزاد، کارشناسی ارشد، محمود واثق، دانشکده جغرافیا دانشگاه تهران.
  12. مدینه‍بناب، سیدامیر و همکاران. (1400)، بررسی رقابت‍های ژئوپولیتیکی در منطقه جنوب آسیا با تأکید بر سواحل چابهار ایران و گوادر پاکستان، فصلنامه جغرافیا و برنامهریزی منطقهای، سال دوازدهم، شماره 2، ص 168-200.
  13. مرکز پژوهش‍های مجلس شورای اسلامی. (1400)، توسعه دریامحور و اقتصاد دریا، ضرورتی بی‍بدیل در تحقق اقتصاد پویا و مقاومتی کشور.
  14. مرکز پژوهش‍های مجلس شورای اسلامی. (1402)، نگاهی به روند طرح‍های جامع بنادر کشور: نقاط قوت و ضعف و راهکارهای ارتقای مطالعات جامع آتی.
  15. مطلبی کربکندی، محمدعلی و زارع زردینی، علی. (1400)، راهکارهای توسعه اقتصاد دریامحور در راستای نیل به اهداف اقتصاد مقاومتی، فصلنامه اقتصاد دفاع، دوره 6، شماره 22.
  16. نورعلی، حسن و سیدعباس، احمدی. ( 1399)، بررسی نقش بنادر در نظریه‍های جغرافیای سیاسی و ارائه نظریه قدرت بندری، مجله پژوهشهای جغرافیای سیاسی، سال پنجم، شماره چهارم، پیاپی 20.
  17. نورعلی، حسن و سیدعباس، احمدی. (1400)، پردازش مفهوم جغرافیای سیاسی شهرهای بندری، فصلنامه جغرافیا و آمایش شهری منطقهای، سال یازدهم، شماره 40، ص 213-236.
  18. نورعلی، حسن و موسوی نسب، سحرالسادات. ( 1402)، ژئوپلیتیک اتصال، شکل جدید رقابت قدرت در قرن بیست ویکم، فصلنامه روابط خارجی، سال پانزدهم، شماره چهارم، ص 201-238.

References

  • Dasgupta, S. (2019). What Are Different Types of Ports For Ships? Marine Ports.
  • Colgan, C. S. (2003). Measurement of the Ocean and Coastal Economy: Theory and Methods. National Ocean Economics Project, USA.
  1. Kildow, J. T. (2008). Phase II Florida’s Ocean and Coastal Economies Report. Center for the Blue Economy, National Ocean Economics Program, Publication No. 14.

  • تاریخ دریافت 07 فروردین 1403
  • تاریخ بازنگری 13 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 20 اردیبهشت 1403